Swami Ramdev, Anna Hajare and the war against corruption

Anna is in the focus and limelight currently, and righfully so, due to his battle against corruption. This is a battle which he has been fighting for a long time time now. Swami Ramdev, another iconic and inspiring figure, a rishi, sage of the modern age, also took up the mantle of this fight against corruption through his bharat swabhimaan andolan. It is no wonder that these two good men along with other good men and women, like Arvind Kejriwal and Kiran Bedi, joined forces. But who took the lead in bringing all of them together? Anna's battle was primarily limited to Maharashtra, and only lately when the central government under Dr. Manmohan Singh sought to dilute the Right to Information Act, Anna's pet project, he had to directly confront the central government. Anna issued an ultimatum to the government that he would go on an indefinite hunger strike to protect the Right to Information Act. After sensing that ignoring this threat would invite a nationwide agitation, government had to beat a hasty retreat. As always, the mainstream media gave the credit of this turnaround to Mrs. Sonia Gandhi's intervention. It is now a well established pattern, that when push comes to the shove, the magical inner voice appears and steals all the thunder. Why don't the media pundits question this curious delay? Why does the government give in only when Sonia Gandhi intervenes? Rather, why does the government wait for her to intervene? Is she the only clean and intellengent member of the establishment?

Anyways, it was Swami Ramdev's nationwide campaign against the all pervasive corruption happening under the present dispensation which initially brought all these luminaries together for the first time in a coherent way. This happened during the last months of 2010. The current agitation for the Jan Lokpal bill has its roots in the bharat swabhimaan andolan.

These videos prove the point here.

http://www.youtube.com/watch?v=OTuqeCJIlOo&feature=related

http://www.youtube.com/watch?v=j4ib1bQT3IM&feature=related

http://www.youtube.com/watch?v=A9oJMewaoMM

All the speakers including Kejriwal, Bedi and Anna himself clearly acknowledge the leadership provided by Swamiji in the fight. Anna clearly speaks out against the current government and argues that the government does not budge until it perceives a threat to its stability and re-electability. Is it not a clear political argument against the current central government, against the UPA?

Curiously enough, the mainstream media coverage of Anna Hajare's current agitation has blacked out Swami Ramdev. It is clear that the UPA and the Congress is afraid of Swamiji's Bharat Swabhiman Andolan. They have sought to link him with the RSS - a dirty trick which is also being tried with Anna - and levelled wild allegations against his Patanjali Yog Peeth. The media stooges and spinsters have also sought to drown the anger against the present government and morph it into some vague and fuzzy apolitical agitation. How can the UPA government be delinked from all these massive cases of corruption? Is it not the same government which tried to muzzle the RTI act and stonewall the Jan Lokpal Bill? Against whom was Anna fighting and fasting? A mythical supernatural creature named "corruption" or the very real, tangible UPA government which has presided over an unprecedented loot of the nation? Were agitations against emergency, bofors, Jharkhand mukti morcha bribery case, Sukhram telecom scam and multitudes of scams under the Congress, apolitical? Congress is the fountainhead of corruption in India. It has ruled the country for most of its independant history and is directly and squarely responsible for the all pervasive culture of corruption. Corruption has become a way of life in India due to decades of Congress misrule.

A clear case of mainstream media servility to the rulers of the day, is this piece of news. No wonder, it is from TOI, which is a collosal disgrace to the profession of journalism.

Ramdev hijacks graft stage for politics

"Anna Hazare's anti-corruption agitation dangerously skidded off track on its fourth day when Swami Ramdev politicized the campaign in a speech he delivered at Jantar Mantar where the 72-year old Hazare has located his fast unto death."

http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-09/india/29400186_1_anna-hazare-ramdev-fight-corruption

The whole writeup, it is not worthy of being called news, smacks clearly of a bias against Swamiji. As the videos given above show, there is no divergence of views between Anna and Swamiji, but the writeup tries to create a wedge between the two. It takes serious exception to the remarks made by Swamiji, apparently the against the foreign origin of Sonia Gandhi.

People have to be careful of the media management and portrayal of this popular agitation. All efforts are now on to carefully construct a saintly image of Madam Soniaji admonishing the Government for making Anna fast, and demanding from the government a strong anti corruption legislation. Hunting with the hounds and running with the hares? Soniaji and her holy congress party has put even the Pakistani army to shame in this game. And what purity of conscience! The same inner voice one day campaigns for Karunanidhi, and the next day demands a strong a strong anti corruption law and supports Anna against her own government? Along with the astronomically inflating graft numbers, the skills of media and public opinion "management" have become more and more sophiticated. It is difficult to see through all this witchcraft, but one can only hope and pray that the Indian voters' common sense prevails, come next general elections.

Nikhil.

बाज

धूळभरल्या अक्षरांची
पापणी उघडली जाते असह्य पोरकेपणाने...
आणि सरकत जातो डोळाभर रस्त्यावरून
तुझ्या आठवणींचा बेहद्द लमाण तांडा.
मी तुला रूतेनच
निमुळत्या पायांच्या
फिक्या चंद्ररंगी जोडव्यातून,
मी तुझ्यात विखरेनच
अंगोपांगी आरश्यातून
स्पर्शाळत्या प्रतिबिंबातून.
तू फक्त कविता हो
माझ्या अक्षरांपलिकडची
दुःखाचा लमाणी बाज पांघरून.

Returning to the Great Mother

Bruised and tired,

Wounded and mired,

I have returned to you,

O great Motherland, beloved and revered.

Under your wings, let me heal

Nuggets of life, let me steal

Let my eyes savour,

Your soothing sights,

Let your cool breezes propel,

My deflated spirit's flights.

Let me embrace my rocks and trees,

Let me drink my rivers and seas,

Let me hear my kith and kin,

Let me live the fest and din.

O great wheel of time,

For a while, rest,

Let me recuperate,

In my beloved Mother's nest.

Far and wide,

I shall fly from this perch,

But beloved Mother,

You are and to you belong,

All the ends of my search.

Nikhil.

तो दबून जातो कचेरीतल्या बेदम फायलींखाली...

तो दबून जातो कचेरीतल्या बेदम फायलींखाली...
ती पोपडे उडालेल्या भिंतीवरून
खरखरीतपणे फिरवत राहते
खडबडीत झालेल्या हातांवरच्या रेषाच रेषा...

तो खातो बॉसच्या शिव्याच शिव्या सवयीप्रमाणे
आणि हसतो निर्लज्जासारखा
वैतागत तोंडावर पट्टी बांधून...

ती चढते उतरते चोवीस पाय-या पुन्हापुन्हा
पाठीत सणक भरेस्तोवर
कॉर्पोरेशनच्या गढूळ पाण्यासाठी
झुंबडगर्दीत नळावरच्या आयाबहिणींशी पंगा घेत घेत..

तो उघडतो थंडगार झालेला डबा
घरघरत्या मळकट फॅनखाली भरदुपारी
गिळतो दोन थंडच थंड घास,
मिसेस शर्माच्या वेणीतल्या फुलामागे दिसणा-या
खिडकीच्या कळकटलेल्या काचफुटक्या भागातून
मॅकडोनल्डच्या पोस्टरकडे पाहत पाहत..

ती मनातल्या मनात उतरवून घेते
खरखरणा-या टिव्हीवरची भन्नाट रेसिपी
आणि वाण्याच्या दुकानात जाऊन काहीच न घेता
परत फिरते महागाईने मुस्काडात मारल्यागत...

तो बिचकत बिचकत पोहोचतो घरी
गर्दीतल्या एखाद्या अतिक्षुद्र जंतूसारखा
ती उघडते पोखरलेलं दार आणि
उसवते फाटलेल्या ओठांवरचं रोजचंच हसू

तो काहीही न बोलता पडून् राहतो
शांतच शांत , कोणत्याही क्षणी डोक्यावर
पडू शकणा-या झिंगलेल्या फॅन खाली
आणि हरवून जातो भिंतीवरच्या
कोप-यातल्या जाळ्याजळकुट्यात...

ती रेशनच्या भुगा झालेल्या साखरे सारखे
आयुष्य गोड मानून ठेवते काळा चहा त्याच्यासाठी
आणि हजारो स्वप्नांच्या मुसक्या बांधून
तोच तोच विचार करत राहते
उद्याच्या त्याच त्याच नेहमीच्या भाजीचा...

Inheritors of Afzalkhan’s legacy

During the last few days of the Ganesh festival celebrations in Miraj, a town in western Maharashtra, festering tensions gave way to arson and rioting. These riots spread like wild fire throughout western Maharashtra. Cities like Sangli,Kolhapur,Satara,Solapur,Ichalkaranji and adjoining rural areas got engulfed in communal violence. Curfew has been imposed in many areas and the situation is still very tense.

One might wonder as to what might be the reason behind this seemingly sudden eruption of violence in a generally peaceful region. A welcome arch depicting the slaying of Afzalkhan by Chattrapati Shivaji Maharaj was erected by a local Ganesh Mandal. Afzalkhan was a general in the Adilshahi court of Bijapur who had invaded Swarajya with the motive of assassinating Chattrapati Shivaji Maharaj. Permission was sought from the police and district adminitration for erecting the welcome arch, which was initially denied, but was granted afterwards. This initial denial itself is inexplicable. A day before the Ganesh immersion on Anant Chaturdashi, a Muslim mob gathered in the town for protests and demonstrations, apparently offended by the arch. A Hindu mob gathered in response. This stand-off resulted in stone pelting and the police started lathi-charge in order to disperse the crowds. While running away from the police, some miscreants from the Muslim mob attacked a Ganesh pandal, threw stones at the Ganesh idol and desecrated it. The subsequent rioting resulted in destruction and desecration of many Ganesh idols. News of these incidents spread quickly and violence erupted throughout Western Maharashtra. Many Muslim places of worship were attacked in retaliatory attacks.
Meanwhile, Ganesh mandal volunteers demanded that the miscreants responsible for idol desecration be arrested with immediate effect, and that the immersion would not take place until the law proceeds against them. But the police resorted to arm twisting tactics and forcibly conducted the immersion of some of the desecrated Ganesh idols. The hoarding depicting the Afzalkhan slaying was also forcibly removed from the welcome arch. These actions fanned deep resentment among the people and continue to add fuel to the fire. The dominant feeling among the people is that police have employed brute force against innocents while miscreants continue to act with impunity.

Expected reactions from politicians of certain quarters and mass media have started to flow। The notion of political correctness has dominated this discourse. This notion of “political correctness”, though having originated in the west, has been mastered by few other people than our own. Maharashtra Chief Minister, respected Mr. Ashokrao Chavan has inaugurated this discourse with a quote that there is a “political conspiracy” behind the riots. Many popular Hindi films have depicted corrupt politicians stoking hatred between people of different communities and exploiting the divisions to their benefit. This “spectacular revelation” by the honourable Chief Minister can lead one to only one definite conclusion that he is an avid follower of mainstream Hindi cinema and supposes that people of the country who might be interested in his valuable insight of the issue too are gullible enough to accept this theory without considering any other angle.

A major portion of main stream print and television media also suffers from this skewed understanding of the notion of political correctness. News reports refrain from making critical observations; analyses stop at drawing conclusions which are trite and hesitate from pinpointing the culprits. The self-styled editors of newly started news channels repeat platitudes ad-nauseam and resort to cheap theatrics. Their “holier than thou” attitude is sickening. National main stream media has virtually refused to take cognizance of these incidents. There are numerous examples wherein minor events provoke a deluge of media attention and overnight the whole media machinery turns into a “guardian of democracy and secularism” which seeks to defend the "hapless minorities” from a being persecuted by an “evil majority”. The outrages such as Miraj riots and the causes behind it disturb their worldview, lack such “glamour”, offer no opportunities for media chivalry, and hence warrant ignorance and contempt.

These are attempts to raise a storm of dust, to confuse people and seek to deny the existence of the elephant in the room.

Who are these people whose feelings are violated by the spectacle of Afzalkhan’s guts being wrenched out?What kind of traitors are they who empathize with cruel,barbarous invaders? Who are these people who are enraged and infuriated by the depiction of the proud past of the nation ?
Is the provocation so grave that they are impelled to hurl stones at Lord Ganesh, adored and revered by crores of our people? Which is this insane, evil, diabolical force that attempts to desecrate one of the most sacred icon of our culture and civilization? What kind of a monster is this that musters the courage to lay waste to our festivities?

No one ventures to answer these easy yet difficult questions.

Peoples’ anger is focused on the police force, on account of their attitude and actions during this carnage. The popular impression is that “vote-bank politics“has raised its ugly head. Culprits are allowed to go scot free while innocents are being hunted down. A huge hue and cry of a “political conspiracy” is being raised to drown the public outcry. The police chief, who the people hold responsible for the mishandling of the situation, is busy lecturing the people on virtuous conduct or “dharma”.

This incident in Miraj is by no means an isolated one. For many years now, these kinds of crimes are being perpetrated in various regions of Maharashtra and elsewhere in the country to deliberately poison festivities like Ganeshotsav, Navaratri or Diwali. These are nothing but attempts to blackmail the people of the country, to terrify us and make it impossible to follow our way of life.

The region of western Maharashtra has seen very few communal clashes and has a distinguished tradition of harmony and peace. The mosques in the town of Kurundwad host Lord Ganesh during Ganeshotsav and the “urs” ,or the festivities in the remembrance of Muslim holy men, are indistinguishable from any other Hindu festivals. Such has been the state of affairs so far.

Who are these forces which seek to destroy it? It has been reported that radicals from elsewhere have been detained along with a huge cache of arms. This is a thoroughly alarming situation. It can be discerned that the parts of the Muslim community in India and elsewhere are being radicalized by means of propaganda. The so called atrocities perpetrated on them by others are being used as a fuel in this in insidious design.

This plain truth which the common man is intelligent enough to interpret using “common sense”, is being sought to be dumped in a garbage pile of political correctness. For the lust of power, people responsible for running the affairs of state turn a blind eye towards it, owing to the cynical calculations of vote-bank politics. Elements from mass media, for want of acceptability and glamour, are party to this perversion. This has become the mainstay of our socio-political discourse.

These incidences of rioting and violence are like wounds on the nation’s body. They have to be treated with utmost urgency and sincerity. Medication may cause temporary irritation and discomfort. But ignorance and lack of treatment may be a fatal choice, and sometimes survival might necessitate “severing of infected body parts”.

How many more times are we ready put the nation’s survival at risk?

अफझलखानी प्रवृत्ति आणि त्यांचे हितचिंतक

मिरज येथे गणपति उत्सवाच्या शेवटच्या काही दिवसात तणावाची स्थिति उत्पन्न होउन त्याचे रूपांतर दंगलीत झाले. त्याचे लोण पूर्ण पश्चिम महाराष्ट्रभर पसरले. सांगली, कोल्हापूर, इचलकरंजी, सातारा,सोलापूर इत्यादि शहरे आणि ग्रामीण भागामध्ये हिंसाचार आणि जाळपोळीच्या घटना घडल्या. अजुनही वातावरण पूर्णतः शांत झालेले नसून काही ठिकाणी संचारबंदी लागू आहे.
या सर्व गोष्टींना कारण काय घडले? मिरज शहरामध्ये एका सार्वजनिक गणेश मंडळाने अफझलखान वधाची कमान उभारली. ती कमान उभी करण्यास आधी पोलिस व जिल्हा प्रशासनाने परवानगी नाकारली होती, परंतु नंतर ती परवानगी देण्यात आली. त्यानंतर, अनंत चतुर्दशीच्या आदल्या दिवशी मिरजेत मुस्लिम जमावाने निदर्शने केली. या गोष्टीला कारण ती कमान ठरली. त्या जमावाला उत्तर म्हणुन हिंदू जमाव एकत्रित झाला आणि दगडफेक सुरु झाली. पोलिसांनी लाठीमार सुरु केला. पळून जाता जाता त्या मुस्लिम जमावातिल काही माथेफिरूंनी एका गणेश मंडळाच्या गणेशमूर्तीवर दगडफेक करून मूर्तीची विटंबना केली. त्या नंतर भडकलेल्या दंगलीत अनेक गणेशमूर्तिंची तोडफोड आणि विटंबना करण्यात आली. या बातम्या वेगाने पसरल्या आणि त्याचे रूपांतर पूर्ण पश्चिम महाराष्ट्रात दंगल आणि तणावाची स्थिति उत्पन्न होण्यात झाले. मुस्लिम प्रार्थनास्थळे प्रत्युत्तरादाखल करण्यात आलेल्या हल्ल्यांचे लक्ष्य झाली.
दरम्यान, मिरजेत गणेश मंडळांनी गणेशमूर्तिंची विटंबना करणा-या हल्लेखोरांवर पोलिस कारवाई झाल्याशिवाय मूर्ती विसर्जन करणार नाही अशी भूमिका घेतली. पोलिसांनी शक्तिप्रयोग करून काही गणेशमूर्तिंचे विसर्जन करवले. तसेच त्या कमानी वरील जे अफझलखान वधाचे चित्र ही जबरदस्तीने उतरविण्यात आले. ही गोष्ट लोकक्षोभाला कारण ठरली व ठरत आहे. या प्रकरणामध्ये पोलिसांनी घेतलेली एकंदर भूमिका ही दमनकारी आणि अन्याय्य असल्याची तीव्र भावना लोकांमध्ये आहे. चोर सोडून संन्याशाला फाशी असे पोलिसी कारवाईचे वर्णन केले जात आहे.
भारतामध्ये राजकीय दृष्टया सोयीची अशी एक बोलण्याची पद्धत झाली आहे. त्याला इंग्रजी मध्ये "political correctness" असे म्हणतात. तसे पाहता ही संकल्पना पाश्चात्य आहे, पण त्यावर आपल्या लोकांइतके प्रभुत्व जगात इतर कुणाला जमले असेल असे वाटत नाही.
फक्त राजकारणीच नव्हे तर सर्वच क्षेत्रातील लोक त्या पद्धतीचा वापर करतात. खास करून प्रसार माध्यमातील लोकांनी त्यामध्ये विशेष प्राविण्य मिळवलेले असल्याचे सहज दिसून येते.
आता प्रसारमाध्यमे आणि काही राजकारणी यांनी अशाच सोयीच्या भूमिका या प्रकरणी घेणे सुरु केले आहे. महाराष्ट्र राज्याचे मुख्यमंत्री आदरणीय अशोकराव चव्हाण यांनी याचा शुभारंभ केला. निवडणुका जवळ आल्याने काही राजकीय शक्तिन्नी राज्यामध्ये जातीय तणाव पसरवण्याचे षडयंत्र आखल्याचा निष्कर्ष त्यांनी काढला आहे. हे कितपत खरेखोटे हे परमेश्वर जाणो, पण श्री.चव्हाण हिंदी चित्रपटांचे निस्सीम चाहते असल्याचा निष्कर्ष मात्र यातून नक्कीच निघतो. आपण अनेक हिंदी चित्रपटात पाहत आलोच आहोत, की कसे भ्रष्ट राजकारणी जातीय तणाव पेटवून भावा-भावाचे सख्य असणा-या लोकांमध्ये फूट पडतात आणि त्यांना मूर्ख बनवून आपल्या राजकीय स्वार्थाची पोळी भाजतात.
काही वर्तमानपत्रे परिस्थितीचे मोघम वर्णन करीत दोन्ही बाजूंची तितकीच चूक आहे असे भासवण्याचा प्रयत्न करतात. नव्याने सुरु झालेल्या टीव्ही चॅनेल वरील वृत्त निवेदक व संपादक, जे स्वत:ला नव्या युगातील बाळशास्त्री जाम्भेकर किंवा आगरकर समजतात, नाट्यमयरित्या हे असले शोध लावण्याचा आव आणतात आणि ढुढ्ढाचार्यासारखे लोकांना शांतता राखण्याची आवाहने करतात.
पण हे का घडले याचे प्रामाणिक विश्लेषण करण्याची इच्छा फार थोडे लोक दाखवतात. दंगलग्रस्त भागातील सामान्य माणूस जे सामान्य ज्ञान वापरून विश्लेषण करतो, ज्याला इंग्रजी भाषेत "common sense" म्हणतात ते या थोर मुत्सद्दी आणि महाज्ञानी पत्रकार लोकांच्यासाठी सोयीचे नसते.
श्री छत्रपति शिवाजी महाराजांनी अफझलखानाचा कोथळा बाहेर काढल्याचे जे चित्र लावण्यात आले होते त्याने कुणाच्या भावना दुखावल्या गेल्या? आणि त्या इतक्या काय भयंकर दुखावल्या गेल्या की गणेशमूर्तिंवर दगडफेक करण्यास, त्यांची विटंबना करण्यास प्रवृत्त व्हावे? ही कोणती राक्षसी प्रवृत्ति आहे जी श्री गणेशाच्या गोंडस प्रतिमांवर असे पिसाट, रानटी हल्ले करू धजते? हे प्रश्न का विचारले जात नाही आहेत?
जनभावना अशी झालेली आहे की एकगठ्ठा मतांच्या साठी दोषी लोकांकडे दुर्लक्ष केले जात आहे आणि विरोधी पक्षाच्या लोकांची लांडगेतोड केली जात आहे. त्याचवेळी "षडयंत्र, षडयंत्र" अशी कोल्हेकुई करून गोंधळाची स्थिति उत्पन्न करण्याचा प्रयत्न होत आहे. जे पोलिसप्रमुख, ज्यांचा वर लोकांच्या रागाचा रोख आहे, ते महात्मा गांधींचा आव आणित लोकांना "कर्तव्य हाच धर्म" वगैरे उपदेश करीत आहेत.
मिरजेतिल ही घटना काही अशा स्वरूपाची एकमात्र घटना नव्हे. गेले काही वर्षे महाराष्ट्रात सणासुदीच्या काळात अशांतता माजवण्याचे अनेक प्रकार घडत आहेत. एकूण देशालाच वेठीस धरण्याचा हा प्रकार अतिशय तिरस्करणीय असून, काही लोकांच्या अतिशय सहजपणे दुखावल्या जाणा-या भावना या सर्वसामान्य जनजीवन धोक्यात टाकत आहेत.
पश्चिम महाराष्ट्राला, काही थोडी गावे वगळता, जातीय संघर्षाची पार्श्वभूमी बिलकुल नाही. अगदी रामजन्मभूमि आंदोलन जोरात सुरु असताना सुद्धा या भागात कोणत्याही अप्रिय घटना घडल्या नव्हत्या. कुरूंदवाड गावामध्ये गणेशोत्सवात मशिदींमध्ये सुद्धा गणपति बसवतात. कित्येक उरुस हे पूर्णतः हिंदू सणांप्रमाणे साजरे केले जातात.
इथे विष कोणत्या प्रवृत्ति कालवत आहेत? इतर ठिकाणांहून शस्त्रसाठा घेउन आलेले लोक मिरज व इतर ठिकाणी पकडले गेल्याच्या बातम्या अतिशय भीतीदायक आहेत.
गेले काही वर्षे भारतात आणि जगाच्या काही इतर भागांमध्ये सुद्धा मुसलमानांमध्ये कट्टरवादाचा प्रादुर्भाव होतो आहे. त्यांच्यावर भारतात आणि जगात इतरत्र होणा-या तथाकथित अन्यायाचे भांडवल करून माथी भडकवली जात आहेत. हे सूर्यप्रकाशाइतके सत्य फार थोडे लोक स्पष्टपणे बोलण्याचे धाडस करीत आहेत. आमचे धोरणी राज्यकर्ते सत्तासुंदरीच्या आशेने हे सत्य झाकण्याचा व्यभिचार अनेक वर्षे करीत आहेत. प्रतिष्ठा आणि मान्यतेच्या हव्यासापोटी बहुतेक प्रसारमाध्यमेही या व्यभिचाराच्या आहारी गेली आहेत. याचा अतिरेक इतका झाला आहे की हा किळसवाणा प्रकार या लोकांचा स्थायीभाव झालेला आहे.
या अशा घटना राष्ट्राच्या शरीराला झालेल्या जखमा आहेत. यावर वेळीच इलाज केला पाहिजे. औषधाने थोडे चुरचुरते, त्रास होतो, पथ्य पाळावे लागते. थोडा त्रास होतो पण अंतिमत: ते आरोग्यकारकच असते. पण दुर्लक्ष केले तर जखमा चिघळून जीव जाण्याची शक्यता असते. अशा वेळी जीव वाचवण्यासाठी सडका अवयव कापून टाकावा लागतो.

या जीवघेण्या परिस्थितीतून आपल्याला आणखी किती वेळा जायचे आहे?

'एकादशीच्या घरी शिवरात्र'

जसवतसिंगांची हकालपट्टी झालीच शेवटी. हे तसे तर फार आधीपासूनच ठरले होते. लोकसभा निवडणूकीतल्या मानहानीजनक पराभवानंतर बहुतांश भाजप नेत्यांचे डोके फिरल्यागतच झाले होते. जसवंतसिंगानीही त्याच न्यायाने वागत जराश्या वेगळ्या पद्धतीने त्यावर शिक्कामोर्तब केले इतकेच. तसे पाहिले तर लोकसभा निवडणूकांनंतर पक्षश्रेष्ठींना पत्रे पाठवून त्यांनी भाजपाच्या चिंतनशीलतेविषयी, पराभवाच्या जबाबदारीविषयी जेव्हा प्रश्ने उपस्थित केली तेव्हाच कमळावरचे भुंगे चिडले. हकालपट्टीच्या निर्णय म्हणजे सगळ्या भुंग्यांनी एका फरफटलेल्या दुस-या भुंग्याला चावा घेतला असेच म्हणावयास हवे! पुस्तकांच्या रूपाने प्रसिद्धी स्वतःकडे खेचून घेणे जसवंतसिंघांना काही नवीन नाही. ए कॉल टू हॉनरःइन सर्विस ऑफ इमर्जंट इंडिया ह्या पुस्तकातही त्यांनी वादग्रस्त विधाने खळबळ उडवून दिलीच होती. हातात सत्ता नसली म्हणजे लेखणी सुद्धा फरफटते हयाचेच हे द्योतक आहे. जिना आणि फाळणीचा चघळून चघळूनही न संपलेला प्रश्न पुन्हा उपस्थित करून जसवंतसिंघांनी नेमके काय साधले कुणास ठावूक? त्यांच्या ह्या असल्या आशाळभूत वर्तनावर ताशेरे ओढणे साहजिकच होते. पण एक बाब इथे लक्षात घ्यावयास हवी ती अशी की संघाची पार्श्वभूमी नसणारा नेता जेव्हा असे काही बोलतो तेव्हा त्याला लगेच दार दाखवले जाते. पण हाच नियम अडवाणींना का लागू का झाला नाही? अडवाणींना पार्टी अध्यक्ष पद सोडावे लागले होते हे खरे पण असा डायरेक्ट दाराबाहेरचा फुफांट रस्ता त्यांना पाहावा लागला नाही. अर्थात भाजपाची अवस्था फाटलेल्या गोधडीसारखी झाली आहे. त्यातून किती अन् काय काय ठिगळे बाहेर पडणार हे येणारा काळच सांगेल. जसवंतसिंघांच्या हकालपट्टीने भाजपाला फारसा काही फरक पडणार नाही. पण संघाकडून केली जाणारी घुसमट अशी वेगळ्या रूपाने बाहेर पडतेय हे कोण दुर्लक्षित करेल? जेव्हा भगवेपणा काम करणे बंद करतो तेव्हा विचारक्षीणतेपायी असल्या धर्मनिरपेक्षीय मर्कटलीलांचा आधार घ्यावा लागतो. एकवेळ कॉंग्रेसी नेत्याच्या तोंडी हे जिनापुराण नेहरूंना वजा करून शोभलेही असते. पण संघाच्या भगवेपणाशी हा हिरवा अट्टाहास कदापिही जुळत नाही. जुळणार नाही. तात्पर्य भाजपाची अवस्था 'एकादशीच्या घरी शिवरात्र' असल्यासारखी झाली आहे. ज्या पक्षाने खरे तर जबाबदार विरोधकाची भूमिका बजावून जनतेच्या मनात पुन्हा रुजायला हवे; त्याच पक्षात सध्या सुरू असलेल्या बिनफडाच्या कुस्त्या पाहून कॉंग्रेसी सरकारवर अंकुश ठेवण्याइतपत समजुतदारपणा भाजपाच्या अंगी अजून नाही ह्याचेच वाईट वाटते.

कोणी कुणाचा नातलग लागू नये

कोणी कुणाचा नातलग लागू नये,
तरीही प्रापंचिक अपघातात
फ्रॅक्चर झालेल्या खांद्यावरून
जमेल तितक्यांच्या वजनदार तिरडयांना
शेवटचे गावदर्शन करवून
सुखरूप पोहोचवून यावे
सरकारी स्मशानात.

कोणी आपल्या एकटेपणाचा
सबळ पुरावा मागीतलाच
तर लिहून दाखवाव्यात त्याला अश्या कविता
स्वत:च्या सहीनिशी झोकदार.

किंवा
वर्षातून एकदा एकटेच
देहू,आळंदी,पंढरपूर ची
करावी आत्मशोधार्थ वारी.

तरीही त्यांतल्या त्यांत
चार बळकट खांद्यांची
सांधेदुखी जिद्दीने पोसावी -
आपल्या एकांत-मढ्याचा
भार बळजबरीने सोसणारी.

"वरातीमागून घोडे"

"वरातीमागून घोडे" ह्या म्हणीचा प्रत्यय पुन्हा गेल्या आठवड्याभरात सगळयांनाच आला असेल. देशात आणि विशेषतः पुण्यात स्वाईन फ्लू चे जे थैमान चालू आहे त्याने सरकार जनतेच्या आरोग्याविषयी किती संवेदनशील आहे हेच दिसून येते. कोणी म्हणेल सरसकट नेहमीच सरकारी यंत्रणेवर खापर फोडून आपण मोकळे होते. पण हे तसे नाही. लोकांनी कुणाकडे बघायचे? का नशिबाला दोष देत डोके फोडत बसायचे? ज्या वेळेस ही साथ अमेरिका, मेक्सिको मध्ये सक्रिय होती तेव्हाच तातडीने काही उपाय योजले असते तर आज ही भित भित जगायची वेळ आलीच नसती. पण आम्ही, आमचे सगळे चॅनेल्स राखी सावंतचे लगीन होईल् का, कोणासोबत होईल ह्यातच आपले सगळे कव्हरेज खर्ची घालत होते. "जनजागॄती"ची प्रक्रिया ही काही एकदोन दिवसांची नसते. तिला ठोस कार्यक्रम असावा लागतो हे ना आमच्या राज्यकर्त्यांना कधी कळले ना जनतेने कधी स्वतःहून त्यात उत्साह दाखविला. आज देशाच्या महत्वाच्या एकामागून एक शहरात स्वाईन फ्लू चे हातपाय पसरत चालले आहेत. अपुरी यंत्रणा, प्रचंड लोकसंख्या, औषधांचा तुटवडा, धास्तावलेली जनता ह्यामुळे हे चित्र अत्यंत विदारक झाले आहे. शाळा बंद ठेवाव्यात की नाही, त्यासाठीच्या कौलासाठी जनतेकडून एसेमेस मागवून घ्यावेत की नाही ह्या आणि अश्या अनेक प्रश्नांना राजकीय परिमाणे देण्यातच सगळा वेळ खर्ची चालला आहे. मुंबईच्या आयुक्तांना सुचलेले शहाणपण पाहून तर हसावे की रडावे हेच कळत नव्हते. शाळा महत्वाच्या आहेतच ह्यात काही वाद नाही पण त्याहून अधिक विद्यार्थ्यांचे आयुष्य महत्त्वाचे आहे हे उमजायला लोकांच्या भावनांचा एसेमेस पाठवून कौल घेण्याचा विदूषकपणा विरळच! केंद्रिय आरोग्यमंत्र्यांनी तर आधीच वादग्रस्त विधाने करून अश्या नाजूक वेळेस लागणारे तारतम्य अजून आमच्या राजकीय यंत्रणेत नाही हेच दाखवून दिले. तरी ब-याच दही-हंडी मंडळांनी यावेळेसचा कार्यक्रमच रद्द करण्याचा घेतलेला निर्णय स्वागतार्ह आणि आशादायक म्हणावा लागेल.
गर्दी करू नये हे सांगतानाच गर्दी जमेल अश्या स्वरूपाचे समारंभही करणे टाळले पाहिजे हेही महत्वाचे आहे. पुण्या-मुंबईत ब-याच ठिकाणी नामवंत मंडळांनी दही-हंडी रद्द करन्याचा निर्णय घेतला आहे. पण तरीही ब-याच अतिहौशी खटपट्यांना "पारंपारिक" पद्धतीने सण साजरा करायची हुक्की आली आहेच हे डोळ्याआड करून चालणार नाही. "पारंपारिक" म्हणजे काय नेमके करणार ह्याविषयी कुणी चकार शब्द बोलत नाही. राजकीय शक्तीप्रदर्शनाच्या नादात जनतेच्याच शक्तीचा -हास करण्याचा अट्टाहास आणि वरून "आम्ही सगळ्यांना मास्क देवू" चा फाजीलपणा पाहून पैशाची धुंदी म्हणजे काय ह्याचाच प्रत्यय येत आहे. मास्क जर द्यायचेच होते तर ह्याआधीच देता आले नसते का? का त्या साठी दही-हंडीच्या गर्दीत सामील होण्याचे "धाडस"च दाखवायला पाहिजे? महाराष्ट्रात विशेषतः पुण्यात आणि मुंबईत सर्वात वाईट परिस्थिती गणेशोत्सवात उद्भवण्याचा धोका आहे. कारण ह्या काळात ह्या दोन्ही शहरात जी अभूतपूर्व गर्दी जमत असते तिच्याने स्वाईन फ्लू चा राक्षसी विळखा अधिकच बळकट होण्याची चिन्हे आहेत. परंपरा , उत्सव हे मानवी आयुष्याचा अविभाज्य भाग आहेत हे मान्य. परंतू जर मानवी आयुष्याला त्यामुळे बाधा पोहोचत असेल तर जनतेनेच शहाणे होऊन हे उत्सवांचे पिक आटोक्यात आणणे गरजेचे आहे. निदान ह्यावेळेस तरी हीच खरी गरज आहे. अन्यथा दुष्काळ तर आहेच त्यात तेरावा महिना अधिक साथीची साडेसाती असा काळ भोगावा लागल्यावर कसले आलेयत सण?

शहर

ठरलंच होतं तुझं माझं…
आपल्या दोघांच्या दोन विभिन्न
शहराच्या मध्ये जी (मन)मोकळी
अफाट जागा दिसते,
जो प्रदेश दिसतो
क्षितीजापार भिडलेला…
जे स्वच्छंदी रान दिसतं
वार्‍याच्या स्पर्शाने अक्षरश: विनाकारण हसणारं,
नसलेल्या ओठांतून जिथे चुंबनाचे पक्षी
उडतात आणि
शब्दांचे दाणे टिपून
नसलेल्या घरट्यात परततात…
तश्या त्या तिथे
अगदी तुझ्या माझ्या मधोमध
एक शहर वसवायचं…

ठरलंच होतं तुझं माझं
अलिखीत करारानुसार.
तसा ‘आराखडा’ वगैरे तयार
करणं काहीच अवघड नव्हतं…
‘ तू तिकडून जसं हवं तसं बांधत ये,
मी इकडून बांधत येईन
आयुष्याचे जन्मदत्त सात-बारा उतारे
अभ्यासून.
कुठे मध्य नाही ,कुठे अंत नाही.
फक्त प्रारंभ केल्याच्या मजकूरवजा इशारा
असणार्‍या चिठ्ठ्या
पाठवायच्या वरील पक्ष्यांमार्फत.
बांधता बांधता अनाहूतपणे
तुझ्या माझ्या काही इमारती आरपार भिडल्या
तरी मंजूर अतिक्रमण.

कुणाचीच चूक नाही,
कुणीच बरोबर नाही,
ह्या तत्वाच्या ठिसूळ पायावर बांधत राहणे नितांत.
आणि शेवटच्या विटेवर
’माणूस’ उभा करायचा
जागच्या जागी अनादीकार.
’
ठरलंच होतं तुझं माझं…
तसं ठरल्याप्रमाणे बांधूनही झालं,
त्यागाकारापासून भोगाकारापर्यंत
विविध आकारांच्या वास्तूंची उडाली
मन:पूर्वक धांदल ह्या नव्या शहरात.

राहता राहिला प्रश्न माणसाचा…
आणि नव्या मेट्रोस्टाईलने आपण एकमेकांना
हाका मारीत राहिलो,
पण विटांमध्ये चिणलेल्या कुठल्याच दिशेने
‘ओ’ आली नाही माणसांसारखी.
शेवटी रात्र होण्याआधीच आपण
इच्छांचा गाशा गुंडाळून इथून रिटर्न
आपापल्या ओरीजनल शहरात
माणसाच्या चिरंतन शोधात.
हे देखील ठरलंच होतं तुझं माझं…

आता निर्मनुष्य नव्या शहराच्या गर्भातून
जन्म घेताहेत अंतर्यामी चकवे,
पूर्वीच्या स्वच्छंदी रानाच्या थडग्यावर
शांत बसून असतात वरील पक्षी
आपल्या दोघांसकट माणसाच्या ‘माणूस’पणाची वाट पाहत!!

ठरलंच होतं तुझं माझं…